Volgens de informatie op het omslag is dit boek geschreven door Jan Paul Schutten. Meteen bij de inleiding wordt al de vraag gesteld of dat wel echt het geval is. Want wie zegt ons dat de informatie op en in het boek echt waar is? En dat is meteen de hoofdvraag van dit boek: wat is waar en wat is slechts een theorie?
Aan de hand van verschillende samenzweringstheorieën of complotten, legt Schutten met voor- en tegenargumenten uit hoe je kunt bepalen of iets waar is, of niet. Is de aarde plat? Worden we geregeerd door reptielen? Was de eerste maanlanding wel echt? De tekst wordt op aangename wijze afgewisseld met illustraties van Koen Alterman. Tekst en beeld vormen samen een fijn geheel.
Alsjeblieft niet weer iets met complotten?
Wie zijn buik vol heeft van complottheorieën, zal dit boek juist een verademing vinden. Schutten gaat aan de hand van verschillende, breed bekende theorieën in op zowel de voor- als tegenargumenten die aantonen of een theorie daadwerkelijk realistisch is. Nu fake news steeds lastiger te onderscheiden is van echt nieuws, is dit heel goed gevonden en een belangrijk onderwerp.
Complot gevat in een dossier
Schutten heeft zijn boek opgedeeld in acht dossiers (en nog wat bijlagen). Ieder dossier behandelt een samenzweringstheorie. Dossier twee gaat bijvoorbeeld over of er al dan niet mensen op de maan zijn geweest. Het dossier opent met grote letters:
DE MAANLANDINGEN ZIJN IN SCENE GEZET
Zo, dat het er maar even staat.
Het dossier opent met wat algemene informatie, besteedt vervolgens aandacht aan het complot in het kort, kent een tijdlijn, een interview met een vrouw die mogelijk een maanreis gaat maken (hier kom ik straks nog even op terug) en gaat vervolgens verder met bewijzen die bovenstaande stelling zouden moeten ondersteunen. Zouden moeten, inderdaad. Want daarna komt Schutten met argumenten tegen deze bewijzen. En daarmee lijken die bewijzen toch niet echt meer op bewijzen, maar op ongegronde theorieën. Aan het eind van het dossier beschrijft Schutten de hoe groot de kans is dat deze complottheorie waar is:
Kleiner dan de kans dat er nu een mier uit dit boek kruipt die het volkslied van Kalmukkië achterstevoren in het Zweeds zingt.
Ik schat de kans daarmee op 0%, maar als jij gelooft dat Kalmukkië bestaat en bevolkt wordt door mieren die achterstevoren in het Zweeds kunnen zingen, zal jij de kans misschien nog best reëel vinden. En daarmee is de cirkel natuurlijk weer rond, want kunnen wij echt met zekerheid zeggen dat iets niet bestaat?
Complot: wat niet bestaat
Met dit gegeven speelt Schutten ook in zijn boek. Zo voert hij onder meer afdelingen, verenigingen en onderzoekers op die niet echt bestaan. In het dossier over de maanlanding wordt zoals ik al schreef ene Maria Martinelli geïnterviewd, als kandidaat voor een reis naar de maan. Er bestaat daadwerkelijk een vrouw met die naam, maar die beste dame is met heel andere dingen bezig dan een mogelijke maanreis. Ook de Platte Aarde Vereniging Gelderland is nep, of moet nog opgericht worden, en zo zijn er meer verzonnen items.
Ik weet niet zo goed wat ik daarvan vind. Mijn eerste reactie daarop was wat teleurstelling. Zou het niet veel sterker zijn om echte mensen te interviewen als je het ongelijk van een complottheorie wilt bewijzen? Maar toen las ik in de nieuwsbrief van De Grote Vriendelijke Podcast (gratis tip: meld je aan als je die nog niet ontvangt) wat Schutten hier zelf over zegt: ‘Mijn gesprekken met complotdenkers ontaarden steevast in lange wellesnietesdiscussies die te uitgebreid zijn voor dit boek. Bovendien zou ik zo één complotdenker aan het woord laten, die geen recht doet aan het hele complotverhaal. (…) Het zou oneerlijk zijn de wetenschappers dan wél aan het woord te laten.’
En tja, daar zit ook wel weer wat in.
Complot: tips over denkfouten en drogredenen
Door het boek heen vind je verschillende tips waarmee je denkfouten en drogredenen kunt ontmaskeren. Eigenlijk zijn dit een soort samenvattingen van hoe de dossiers zijn opgebouwd en hoe je deze moet lezen. Hoe kun je nu zo zeker mogelijk weten of iets echt of nep is? Met deze tips, die hier en daar wat onderkoelde humor bevatten, bewijst het boek zijn diepere waarde. Want waar complotdenkers en wetenschappers het wel over eens zijn: er worden dingen gezegd en geschreven die waar zijn, en dingen die niet waar zijn. Het is aan een ieder om deze zelf op de juiste waarde te schatten.
Dit bericht kan affiliatelinks bevatten. Als jij iets aanschaft via deze klink, krijg ik een kleine vergoeding. Jij betaalt natuurlijk niks extra’s.
